როდესაც ვსაუბრობთ სწრაფ ინტერნეტსა და ოპტიკურ-ბოჭკოვან ქსელებზე, ძირითადი ყურადღება ყოველთვის ეთმობა "აქტიურ" აპარატურას — სვიჩებს (Switches), მედია კონვერტერებსა და როუტერებს, რომლებიც დენზე მუშაობენ. თუმცა, ეს ძვირადღირებული მოწყობილობები სრულიად უსარგებლოა პასიური კომპონენტების გარეშე. პასიური ოპტიკური ქსელი (PON) შედგება ისეთი ელემენტებისგან, რომლებიც არ საჭიროებენ ელექტროენერგიას, მაგრამ ფიზიკურად აკავშირებენ, იცავენ და ანაწილებენ სინათლის სიგნალს ათეულობით კილომეტრზე.
1 ODF (Optical Distribution Frame) — ოპტიკის გული
ODF, ანუ ოპტიკური გამანაწილებელი კოლოფი (პანელი), არის სერვერული ოთახის (ან გარე კაბინეტის) ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ელემენტი. მისი მთავარი ფუნქციაა გარედან შემოსული მრავალწვერიანი (მაგ: 24, 48 ან 96 წვერიანი) ოპტიკური კაბელის ორგანიზება და დაცვა.
მინის თხელი ძაფები (ბოჭკოები) უკიდურესად მყიფეა. ODF-ის შიგნით არის სპეციალური კასეტები (Splice Trays), სადაც შედუღებული წერტილები უსაფრთხოდ არის შენახული გადაღუნვისა და მექანიკური დაზიანებისგან.
ODF-ის წინა პანელზე განთავსებულია პორტები (ადაპტერები), საიდანაც უკვე მარტივად, ოპტიკური პაჩკორდებით ხდება სიგნალის გადაყვანა აქტიურ სვიჩებში. ის უზრუნველყოფს ქსელის მოქნილ მართვას.
2 Pigtail, Patch Cord და Adapter
სწორედ ეს სამი კომპონენტი ქმნის ფიზიკურ კავშირს მაგისტრალურ კაბელსა და თქვენს აპარატურას შორის.
- Pigtail (პიგტეილი): ეს არის მოკლე ოპტიკური კაბელი, რომელსაც მხოლოდ ერთ ბოლოზე აქვს ქარხნულად დასხმული კონექტორი. მეორე ბოლო შიშველია და ლაზერული შედუღებით (Splicing) ერჩილება მაგისტრალურ კაბელს ODF-ის შიგნით.
- Patch Cord (პაჩკორდი): კაბელი, რომელსაც ორივე ბოლოზე აქვს კონექტორი. გამოიყენება ODF-ის პორტიდან სიგნალის უშუალოდ სვიჩში/როუტერში შესაერთებლად. არსებობს Simplex (1 ძაფიანი) და Duplex (2 ძაფიანი) პაჩკორდები.
- Adapter / Coupler (ადაპტერი): პატარა პლასტმასის ან ლითონის დეტალი (ჩამჯდარი ODF-ის პანელზე), რომელიც ერთმანეთთან აერთებს Pigtail-ისა და Patch Cord-ის კონექტორებს. მას შიგნით აქვს კერამიკის მილი, რათა ორი მინის ბირთვი იდეალურად დაუმიზნოს ერთმანეთს.
კონექტორების ტიპები და ფერები: ბაზარზე ყველაზე გავრცელებულია SC, LC და FC კონექტორები. ლურჯი ფერის კონექტორებს აქვთ სწორი (UPC - Ultra Physical Contact) გაპრიალება, ხოლო მწვანე ფერის კონექტორებს — კუთხური (APC - Angled Physical Contact). მნიშვნელოვანია, რომ ლურჯი ყოველთვის ლურჯში შეერთდეს, ხოლო მწვანე — მწვანეში, რათა თავიდან აიცილოთ სიგნალის დიდი დანაკარგი.
3 Optical Splitter (ოპტიკური სპლიტერი)
სპლიტერი არის პასიური ოპტიკური ქსელების (GPON/EPON) ერთ-ერთი მთავარი გმირი, რომელზეც დაფუძნებულია თითქმის ყველა თანამედროვე პროვაიდერის (ISP) ინტერნეტის მიწოდების სქემა სახლებში.
სპლიტერი იღებს 1 ცალ ოპტიკურ სხივს (1 კაბელიდან) და ფიზიკურად, პრიზმის პრინციპით ყოფს მას 2, 4, 8, 16, 32 ან 64 თანაბარ სხივად. ამიტომ, 1 მაგისტრალური ძაფით შესაძლებელია ათეულობით აბონენტის ინტერნეტით უზრუნველყოფა.
ყველაზე თანამედროვე და საიმედო ტიპია PLC (Planar Lightwave Circuit) სპლიტერები, რომლებიც გამოირჩევიან სიგნალის თანაბარი დაყოფით და მუშაობენ ტალღის ფართო დიაპაზონზე.
4 Splice Closure (ქურო / დამცავი კოლოფი)
თუ ODF გამოიყენება შენობის შიგნით (Indoor), მაგისტრალური კაბელების შეერთება ღია ცის ქვეშ ან მიწისქვეშა ჭებში მოითხოვს Splice Closure-ს (ქუროს).
- ჰერმეტულობა (IP68): ქუროები მზადდება უმაღლესი ხარისხის მყარი პლასტმასისგან. ისინი წყალგაუმტარი და მტვერგაუმტარია, რაც იცავს შედუღებულ ოპტიკურ ბოჭკოებს წვიმის, ნესტისა და ტემპერატურის ცვალებადობისგან.
- განშტოება (Branching): ქუროს გამოყენებით შესაძლებელია ძირითადი მაგისტრალიდან კაბელის გაჭრა და ახალი განშტოების გაკეთება კონკრეტული შენობისკენ.
FAQ: ოპტიკის პასიური კომპონენტები
ხშირად დასმული კითხვები ქსელის მასალებზე
რა განსხვავებაა Single-mode (SM) და Multi-mode (MM) პაჩკორდებს შორის?
Single-mode (ძირითადად ყვითელი ფერის კაბელი) განკუთვნილია სიგნალის ძალიან შორ მანძილზე (კილომეტრებზე) გადასაცემად ლაზერული შუქით. Multi-mode (ძირითადად სტაფილოსფერი ან ცისფერი) იყენებს LED სინათლეს და განკუთვნილია მოკლე მანძილებზე (მაგ: შენობის შიგნით 300-500 მეტრამდე) დიდი მოცულობის მონაცემთა გასატარებლად. ისინი ერთმანეთთან შეთავსებადი არ არის.
როგორ გავიგო რომელი კონექტორი მჭირდება (LC თუ SC)?
SC არის შედარებით დიდი, კვადრატული ფორმის კონექტორი (ხშირად გამოიყენება პროვაიდერის მოდემებსა და ძველ ODF-ებში). LC არის ორჯერ უფრო პატარა კონექტორი, რომელიც დღეს სტანდარტად ითვლება თანამედროვე სვიჩებისა და SFP მოდულებისთვის, რადგან ზოგავს ადგილს.
ფუჭდება თუ არა პასიური კომპონენტები დროთა განმავლობაში?
რადგან მათ არ აქვთ ელექტრონული ნაწილები, მათი მუშაობის ვადა ძალიან მაღალია (15-20+ წელი). თუმცა, ისინი შეიძლება დაზიანდეს ფიზიკური ზემოქმედებით (კაბელის გადაღუნვა) ან დაბინძურებით. კონექტორის თავზე მოხვედრილი უმცირესი მტვერიც კი იწვევს სიგნალის დანაკარგს.
